close
چت روم
کاخ چهلستون قزوین
پیغام مدیر :
با سلام خدمت شما بازديدكننده گرامي ، خوش آمدید به سایت من . لطفا براي هرچه بهتر شدن مطالب اين وب سایت ، ما را از نظرات و پيشنهادات خود آگاه سازيد و به ما را در بهتر شدن كيفيت مطالب ياري کنید.
کاخ چهلستون قزوین
نوشته شده در پنجشنبه 21 تير 1397
بازدید : 11
نویسنده : Abolfazl Nikzad
عکسی قدیمی از کاخ چهلستون قزوین
 
عکسی قدیمی از کاخ چهلستون قزوین
 

تاریخچه کارهای مرمتی کاخ چهلستون

اولین قدم برای احیای کاخ چهلستون در دوره قاجار به وسیله فرماندار وقت، باقرخان سعدالسلطنه صورت پذیرفت. در این زمان اطراف ایوان، ستون های آجری با قوس نیم دایره ایجاد شد.

در سال 1336 نقاشی های زیر گچ رخ از نقاب کشیدند و نمایان شدند. در سال 1352 از این نقاشی ها لایه برداری کردند و بدون برنامه ریزی این نقاشی ها را پایین آورند که در اثر این اتفاق آسیب های فراوانی به بنا وارد آمد. این مرمت ها در سال 1360 متوقف شد. 

در سال 1357 دور ایوان ها کلاف کشی کردند و در بین سال های 1360 تا 61 ستون های چوبی را برداشته و تیرآهن L12 به جای آن کار گذاشتند. همچنین برای اینکه رطوبت را از ساختمان دور کنند، در پایه ستون ها کانال کشی انجام دادند. 

در سال 1371 سقف شیروانی به منظور جلوگیری از نفوذ آب باران و برف به داخل ساختمان مرمت شد. 

در سال های اخیر، کاربری کاخ به موزه تغییر کرد و سیستم های گرمایشی، سرمایشی و ایمنی به آن اضافه شد. 

عکسی قدیمی از کاخ چهلستون قزوین
 

وارد کاخ می شویم...

قدم به درون عمارت می گذاریم و وارد کاخی می شویم که روزگاری شاهنشاه ایران در آن زندگی می کرده است. در ادامه با بخش ها و طبقه های مختلف کاخ چهلستون آشنا خواهیم شد.

*طبقه اول

طبقه اول عمارت کلاه فرنگی متشکل از سالن وسیعی‌ست که در چهار طرف آن، چهار اتاق با طرح و نقشه ای متفاوت جای گرفته اند. به مانند اکثر بناهای تاریخی ایرانی، معماران از هوش و نبوغ خود بهره برده و ساختمان را به گونه ای طرح ریزی کرده اند تا در هوای گرم تابستان تهویه هوا به خوبی صورت بگیرد و هوای مطبوع در تمام ساختمان جریان داشته باشد. شیب در ورودی موجب می شود هوا از بیرون به مرکز سازه هدایت شده و تهویه را به خوبی انجام دهد. البته اکنون برای محافظت از اشیای درون ساختمان، پنجره ها بسته شده و تهویه هوایی صورت نمی گیرد. 

سقف طبقه اول مقرنس های زیبایی دارد که هنر والای سازندگان آن را پیش روی میهمانان و بازدیدکنندگان می گذارد. در مرکز، شمال و جنوب طبقه اول حوض هایی وجود داشتند که جریان آب بر خنکای هوای درون بنا اضافه می کرد و صدای آن آرامش را برای ساکنان عمارت به ارمغان می آورد. البته اکنون تنها، حوض مرکزی و جنوبی باقی مانده و مرمت شده اند  و حوض شمالی از بین رفته است. این حوض در قدیم از جنس سنگ مرمر حجاری شده بود؛ اما برای مرمت آن از سنگ مرمر ساده استفاده کرده اند. جریان آب نیز برای جلوگیری از رطوبت و آسیب رساندن به بنا قطع شده است. 

کف عمارت در گذشته با پوششی از آجر، فرش شده بود؛ اما اکنون سازمان میراث فرهنگی با سفال کف آن را پوشانده است. 

نمایی از مقرنس های طبقه اول
photo by Sajad Vesgh
نمایی از مقرنس های طبقه اول
  حوض موجود در کاخ چهلستون
 

*طبقه دوم 

از پله های شمالی تالار بالا می آییم و وارد یکی از اتاق های گوشواره می شویم. از این اتاق که بیرون می آییم سالنی بزرگ و نورگیر، با نام سالن مرتضی در برابر ما قرار می گیرد. در چهار طرف این سالن، چهار اتاق گوشواره به چشم می خورد که تنها یکی از آنها راه ارتباطی سالن پایین به سالن بالاست. این اتاق های گوشواره متعلق به معماری دوره قاجاریه است و در پلان اولیه بنا قرار نداشت. این بنا در دوران قاجار تغییرهای بسیاری کرد. اُرسی (1) های پنج چشمه آن از چهار جهت نور و رنگ را به میان زندگی ساکنان عمارت می آورد. شیشه های آن از آلمان تهیه شده و بازگو کننده چهارفصل بهار (سبز)، قرمز (تابستان)، زرد (پاییز) و آبی (زمستان) است. این ارسی ها به گونه ای ساخته شده است که از داخل می توان بیرون را تماشا کرد؛ اما از درون این امکان وجود ندارد. آیات و کلمات قرآنی بر زیبایی ارسی افزوده است. سقف تالار و غلام گردشی (2) بیرون آن نیز به وسیله خنچه پوش ها (3) تزیین شده است. در قدیم نقاشی هایی به زیبایی آن اضافه کرده بودند؛ اما امروزه تنها رنگ سبز تیره زینت بخش آن است. در زمان های رونق و نشاط بنا، نقاشی ها و تزیینات،‌ دیوار و سقف، آن را دیدنی تر می کرده اما متاسفانه به غیر از چند تابلو از آن همه هنر چیزی باقی نمانده است.

نمایی از طبقه دوم کاخ چهلستون
ارسی های زیبای کاخ چهلستون
 

کاخ چهلستون امروز میزبان موزه خوشنویسی 

قزوین به واسطه هنرمندان و خوشنویسان مشهور و بسیار، مفتخر به لقب پایتخت خوشنویسی ایران است. از این رو تصمیم بر آن شد تا از سال 1383 این عمارت تبدیل به موزه خوشنویسی شود و هنر خطاطان در معرض دید عموم قرار گیرد. 

بیشتر این آثار خوشنویسی متعلق به خطاطی های نستعلیق و شکسته نستعلیق است و نوع نگارش آن هنر خوشنویسی مکتب قزوین را به نمایش می گذارد. مسوولان موزه در ابتدا برای جمع آوری گنجینه موزه خود به موزه قزوین مراجعه کردند؛ اما اثر قابل توجهی پیدا نکردند و موزه های دیگر نیز از کمک به موزه خوشنویسی سر باز زدند. برای حل این مشکل، مسوولان به سراغ مجموعه دارهای شخصی رفتند و بزرگانی مانند استاد محصص مستشاری، استاد پیله چی و عاملی به موزه کمک کردند. خوشبختانه هم اکنون آثار زیادی از خطاطان به نام ایرانی در موزه مشاهده می شود که می توان به نام هایی مانند میرعماد قزوینی، عمادالکتاب، ملک محمد، درویش عبدالمجید، میرعلی هروی، مالک دیلمی، وصال شیرازی، نیریزی، میرزا ابوتراب، زین العابدین قزوینی، زین العابدین اصفهانی و سلطان علی مشهدی اشاره کرد. 

گنجینه های موجود در کاخ چهلستون 

پیش از اینکه کاخ چهلستون تبدیل به موزه خوشنویسی شود از آن به عنوان موزه اشیای تاریخی استفاده می کردند. در سال 1337 تصمیم گرفته شد تا کاخ چهلستون تغییر کاربری دهد و به عنوان گنجینه اشیای تاریخی و باستانی مورد استفاده قرار گیرد. از جمله اشیای تاریخی موجود در آن می توان به شی های مربوط به هزاره های سوم و اول پیش از میلاد (بیشتر ظروف سفالی و مفرغی) و همچنین ظروف و وسایل مربوط به دوران اسلامی از ابتدا تا دوره قاجار اشاره کرد.  

*ساز فرش قزوین | اثر اعجاب انگیز کاخ موزه چهلستون

 زمانی که وارد طبقه اول کاخ چهلستون می شوید اثری را می بینید که به یک دار قالی شبیه است. به احتمال زیاد در نگاه اول تصور می کنید که این دار قالی یکی از آثار فرش بافی از دوران قدیم است و در موزه به معرض نمایش درآمده اما حقیقت چیز دیگری است. اگر به خوبی به این دار قالی نزدیک شوید متوجه خواهید شد که این اثر یک ساز با طرح دار قالی است. ساز فرش قزوین یکی از آثار اعجاب انگیز کاخ چهلستون به شمار می رود و کار دست یوسف اله شکری است. این ساز تنها سازی در جهان است که هر سه ساز کوبه ای، آرشه ای و زخمه ای را یک جا دارد. 

ویژگی های معماری کاخ چهلستون 

عمارت چهلستون به مانند برخی سازه های اصیل ایرانی ساختمانی است هشت گوشه، دو طبقه دارد و مساحتش به 500 مترمربع می رسد. شاه طهماسب بنای آن را از روی نقشه معماری تُرک به شیوه شطرنجی خیلی کوچک ساخته است و هر طبقه، تالار و اتاق هایی کوچک دارد. نقشه بنا طرحی است با محورهای صلیبی (چلیپایی) و برون گرا. سقف طبقه همکف آن، آراسته به مقرنس (1) هایی است که هنر دست استادان را به نمایش می گذارد و سقف طبقه بالایی آن خنچه پوش است. اطراف بنا رواقی (3) وجود دارد که با ستون های آجری و قوس های نیم دایره، بنا را در میان خود گرفته و بر بالای آن ایوانی با ستون های چوبی استوار شده است. اِزاره سازی (4) های آن با سنگ و بقیه آجری است.

 از نکات جالب معماری و طراحی کاخ چهلستون، ارتباط آن با مجموعه دولتخانه صفوی (5) است که از طریق تونل های زیرزمینی به یکدیگر راه دارند. تونل های زیرزمینی که تا بیرون شهر کشیده شده اند و در اصل برای خروج اضطراری از کاخ در هنگام حمله دشمن به وجود آمده اند.

پاورقی


1- مقرنس یا آهوپای، عنصر تزیین معماری ایرانی، نوعی تاقچه بندی آیینی در زیر گنبدها یا نیم گنبدهای روی ایوان است که با آجر، گچ و کاشی ساخته شده و شکلی از برجستگی ها و تورفتگی ها را به وجود می آورد. 

2- رواق یا پیشگاه، سازه ای ستون دار و نیمه باز است که فضای بیرونی و اطراف ساختمان را می پوشانده و ادامه دار و به شکل راهرو است. از آن بیشتر در معماری ها برونگرا استفاده می کرده اند. 

3- ازاره به آن قسمت از ساختمان می گویند که از زمین بیشتر به وسیله سنگ تا طاقچه یا پاگرد پله ها بالا آمده و مانع از رسیدن رطوبت به سازه می شود. 

4- دولتخانه صفوی یکی از مهم ترین محوطه های تاریخی-فرهنگی استان قزوین محسوب می شود و شامل ساختمان های سردر عالی قاپو، عمارت چهلستون، رواق صفوی و ایوانچه های شرقی مجموعه حیاط نادری است.

پلان کاخ چهلستون قزوین
 
پلان کاخ چهلستون قزوین
 
ماکت مجموعه تاریخی چهلستون
 

نمای عمومی کاخ چهلستون

اول بار که با کاخ چهلستون مواجه می شوید، شکوه رواق های آجری با قوس های نیم دایره ای که بنا را در میان خود گرفته است، زبان را به تحسین این همه زیبایی و هنر باز می کند. 

این رواق ها که نمای طبقه اول را شکل می دهد با ستون هایی از آجر، برجامانده از معماری دوران صفوی است و بر زیبایی و استحکام بنا می افزاید. اما در نمای بیرونی طبقه دوم و در اطراف تالار بزرگ آن، غلام گردشی ساخته اند. این قسمت به وسیله ستون های چوبی ظریف و صافی تزیین شده است، تزییناتی که به دوره قاجار باز می گردند. علاوه بر این غلام گردشی ها، پنجره های اُرسیِ زیبایی که دور تا دور طبقه دوم را در برگرفته است، جلوه شکوه مندی از این کوشک دلنشین را در برابر شما قرار می دهد. 

از دیگر زیبایی های عمارت چهلستون، می توان به ورودی های آن اشاره کرد. این ساختمان چند ورودی آجری مختلف دارد که هر کدام با کاشی های سرامیکی، نقش و طرح های گل و بته و تصاویر ایرانی-سنتی مزین شده است. 

تزیینات بنا | شاهکارهایی از مکتب قزوین 

کاخ چهلستون قزوین تنها به معماری و تاریخچه اش مشهور نبوده و نگارگری هایی که طبقه اول بنا را مزین کرده است شهرتی بسیار دارد. شاه تهماسب صفوی، پادشاهی هنر دوست بوده و به هنر اهمیت بسیاری می داد. این موضوع را می توان به خوبی در ساخت و جزییات عمارت کلاه فرنگی مشاهده کرد. نقاشی های دیواری طبقه اول، شکلی عالی از هنر نگارگری مکتب قزوین (1) است. نقاشی و دیوارنگاره هایی که زینت کاخ چهلستون شده اند و نمونه آن در جای دیگری دیده نمی شود.

*جنس و طرح نقاشی ها و دیوارنگاره های موجود در بنای کاخ چهلستون

بر روی دیوارها سه لایه دیوارنگاره وجود دارد که نشان دهنده دوره های تاریخی رسم آن است. آن طور که از شواهد بر می آید این دوره ها به ترتیب به دوره صفوی و دوره قاجار بر می گردد. نقاشی های دوران صفوی به وسیله آبرنگ کشیده شده و رنگ ها ملایم است؛ اما نگارگری های دوره قاجار با رنگ های گیاهی انجام شده و رنگ های آنها کمی تند است. این تصاویر متاثر از تغییر و تحولات سیاسی معاصر خود بوده اند، به طوری که حتی اثری از ظهور نادرشاه افشار و مکتب افشاریه در آنها دیده می شود. تعداد این نقاشی ها مشخص نیست اما آن گونه که "عبدالملک شیرازی" و "قاضی احم حقی" بیان کرده اند، این نقاشی ها بر روی دیواری از آب طلا کشیده شده اند.

از نقش های جالب موجود در دیوارنگاره ها، نقش پرندگان است. پرندگانی که در این تصاویر دیده می شوند شامل سینه سرخ، گنجشک، مرغابی، قرقاول با سری شبیه هدهد و پرندگان دم بلندی که بر انحنای شاخه های نازک نشسته و همراه پروانه ها شده اند، می شود. طرح کلی پرندگان و دقتی که برای رسم آنها به کار گرفته شده، با آثار نامدارانی چون رضای عباسی و شفیع عباسی و دیگر هنرمندان این دوره قابل مقایسه است. 

در طبقه زیرین بنا، نمونه هایی از مینیاتور را می بینید که از زیباترین نقاشی های دوره صفوی و سلطنت شاه طهماسب است. مناظر عاشقانه ای که با چیره دستی رسم شده اند. در تابلوی جبهه شمالی ساختمان، نقشی از یک جشن وجود دارد. منظره ای از باغ با درختان پرگل و جویبار در حال گردش که شادی را به خوبی به نمایش می گذارد. تابلوی ایوان شرقی، از نظر درخشندگی و تموج (موج هایی که در نقاشی وجود دارد) در رنگ از بهترین آثار کاخ است. نگاره ای که شاخصه آن، استفاده از رنگ های طلایی، آبی، مغز پسته ای، فرم متنوع لباس ها و ترسیم حالت های مختلف بدن با نرمش های خاص است. 

*هنرمندان نقاش کاخ چهلستون 

عبدی بیگ شیرازی شاعر و مورخ معاصر شاه طهماسب در اشعار خود عمارت کلاه فرنگی را به خوبی ترسیم می کند؛ اما از معماران آن یادی نمی کند. او نقاشی های دیوارهای درون و بیرون کاخ چهلستون را هنر دست استادان، میرزا علی نقاش، مظفرعلی نقاش ،علی اصغر نقاش، عبدالجواد استرآبادی و رضا عباسی می داند. البته نگاره هایی که بر روی دیوارها و مقرنس های سقف به زیبایی بنا می افزودند، در دوران پهلوی مورد بی مهری قرار گرفته و با گچ پوشانده شدند. دلیل این کار تبدیل شدن کاخ چهلستون به عمارت فرمانداری بود و از آنجایی که گچ بر روی سطح صاف و صیقلی نقاشی ها نمی چسبید، آن را بیشتر محفوظ کردند که این کار باعث تخریب این نقاشی ها شد.

*دیگر تزیینات بنای کاخ چهلستون

اما نگارگری ها و نقاشی ها، تنها تزیینات بنا نبودند و در دوران اوج عمارت کلاه فرنگی، درهای خاتم کاری شده، کاشی کاری های منحصر به فرد و طلاکاری ها چشم هر بیننده ای را به خود خیره می کردند. نقوش تزیینی و گردش های اسلیمی (2) و خطایی (3) که به صورت لایه چینی (4) و با استفاده از ترکیب لاجورد و طلا به وجود آمده زیبایی بنا را تکمیل می کنند. 

پاورقی 


1- در مکتب قزوین، نگارگران علاوه بر تصویر حیوانات، پرندگان، گل ها و درختان، نقاشی هایی از اندام ظریف جوانان، درویشان و کشاورزان را نیز به تصویر می کشیدند. غالب چهره ها نیز به شکل سه رخ تصویر می شده است و جامه مردان و زنان تفاوت زیادی ندارد.

2- نقش تزیینی گل و گیاه با ساقه های مارپیچی که ابتدا و انتهای آن مشخص نیست. 

3- نوعی نقاشی و گره بندی است که به طور معمول با طرح های اسلیمی همراه است. 

4- نوعی تکنیک نقاشی که هنرمند رنگ را لایه لایه بر روی هم می گذارد تا رنگ حجم پیدا کند، نام آن نیز از همین حرکت گرفته شده است. 

ارسی های رنگارنگ کاخ چهلستون
 

راه دسترسی و اطلاعات بازدید

آدرس: استان قزوین، شهر قزوین، میدان آزادی (سبزه میدان)، باغ صفوی، کاخ چهلستون

مسیر دسترسی: برای رسیدن به عمارت کلاه فرنگی یا کاخ چهلستون باید خود را به خیابان امام خمینی و میدان سبزه میدان برسانید. عمارت کلاه فرنگی در جنوب این میدان قرار دارد.

هزینه بازدید:

برای بازدید از این بنا و موزه خوشنویسی آن باید بلیت تهیه کنید که به ازای هر نفر اتباع ایرانی 2000 تومان و هر نفر گردشگر خارجی 8000 تومان است.

ساعت بازدید:

09:00 تا 17:30


:: موضوعات مرتبط: سرگرمی , خواندنی و دیدنی ,



مطالب مرتبط با این پست
.



می توانید دیدگاه خود را بنویسید

نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B /:) :S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟ [حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتیرفرش کد امنیتی